Akran Zorbalığı

Akran zorbalığı okullarda, sokakta ve çevrimiçi ortamlarda (siber zorbalık) sıklıkla karşılaşılan bir şiddet biçimidir. Çocuklukta alınan yaranın izi yetişkinlik yaşamını da derinden etkileyebilir. Küçümseyici sözler, dışlama, alay, hakkında dedikodu yayma, eşyalarına el koyma veya fiziksel şiddet ile güvenliğini tehdit etme şekillerinde kendini gösterebilir. Zorbalık gören çocuğun benlik algısında ve güven duygusunda ciddi zedelenme olabilir.

Neden bu kadar yaygın?

Akran zorbalığı hem bireysel hem de çevresel etkenlerden beslenir. Unutmamak gerekir ki şiddet uygulayan da bir çocuk. O çocuğun şiddeti öğrendiği gerçeğini yok sayamayız. Aile içinde ya da medyada görülen şiddeti model alan çocuk saldırgan davranışlar sergileyebilir.

Toplum yapısı da çocuğun davranışlarını şekillendirir. Rekabetin yüceltildiği ya da farklılığa toleransın olmadığı bir ortam, zorbalığa kapı açar.

Zorba olan çocuk, kendini güçlü hissetme ihtiyacını gidermek için başkalarına zarar vermeyi kendine kolay bir yöntem olarak seçebilir. Özellikle aile içinde şiddet gören ya da ilgisiz bırakılan çocuklar ihtiyaç duydukları ilgiyi almak için öğrenilen davranışı yansıtıp yaşıtlarına şiddet uygulayabilir.

Gelişmemiş empati becerisi, çocuğun zorbalığa başlama ve devam etmesinde etkilidir. Başkasına verdiği zararı fark etme ve anlama becerisinden yoksun çocuğun, durmak için bir sebebi olmayacaktır.

Akran Zorbalığının Etkileri

Çocuk onlar canım diyerek geçemeyeceğimiz bir sorun akran zorbalığı. Zorbalık yapan çocuğun ihtiyaçlarının giderilmediğini görüp ona yatırım yapılması gerektiğini de gösteriyor. Ancak esas zararı zorbalığa maruz bırakılan çocuk alıyor. Bazen aldığı yaraların etkisi yetişkinlik hayatında da sürüyor.

Bazı psikososyal etkileri: benlik saygısı, özgüven ve özdeğerde düşüş; yalnızlık hissi ve kendini toplumdan izole etme; kaygı ve depresyon sorunları; travma sonrası stres; güven duymakta zorlanma; ilişkilerde bozulma; okul başarısında düşüş ve genel motivasyon kaybı…

Bu liste uzar gider. Bu kadar önemli etkileri olan bir durumu küçümseyip geçmemeliyiz. Çocuğundaki değişimleri gözlemleyerek zorbalığın izini sürebilirsin. Onları korumak ve doğruyu öğretmek bizim görevimiz.

Neler yapılabilir?

Akran zorbalığıyla mücadele çok yönlü olmalıdır. Hem çocuklar, hem ebeveynler hem de eğitim kurumları aktif rol üstlenmelidir.

Çocuklara yalnız olmadığı bilgisi aşılanmalı. Zorbalık karşısında güvenebileceği yetişkinler olduğunu bilmeli. Bu nedenle paylaşmanın önemi öğretilmeli. Duygu ifade ve kendini savunma becerileri kazandırılmalı.

Aile, çocuğun davranışlarındaki değişimin aktif gözlemcisi olmalı. İçine kapanma ya da okula/kursa gitmek istememe durumlarında zorbalık ihtimalini düşünmeli. Güven veren ve onu suçlamayan bir tutumla çocuğu açık iletişime teşvik etmeli. Sorun yokmuş gibi yapmadan, gizlemeden çözüm için okul ile işbirliğine gidilmeli. Burada en önemli rollerden biri zorba çocuğun ailesine düşüyor. Aile çocuğum yapmaz diyerek konuyu kapamamalı. Onu zorbalığa iten sebepleri çözmeye ve çocuğa doğru davranışları öğretmeye odaklanmalı. Eylemlerinin sonucunu deneyimlemesine müsaade edilmeli.

Kurumlar (okul, kurs, devlet kurumları, sosyal medya uygulamaları gibi) zorbalığa karşı net politikalar belirlemeli ve istisnasız bunları uygulamalı. Sorun ortada yokken önleyici çalışmalar yürütmeli. Empati güçlendiren etkinlikler, farklılığa anlayışı öğreten buluşmalar düzenlemeli. En önemlisi zorbalığa tanık olan çocukların rahatça konuşabileceği ortamı yaratmalı.

Sessiz kalma!

Akran zorbalığı görmezden geldikçe derinleşir. Çocuğun kendi başına halledebileceği bir sorun değildir. İlgili tüm tarafların sorumluluk alması gerekir. Sessiz kalmamak, ilk ve en önemli adımdır.

İlgini çekebilecek kaynakları senin için derledim:

Okuma

Olweus, D. (1993). Bullying at School: What We Know and What We Can Do.
Rigby, K. (2003). Consequences of bullying in schools. The Canadian Journal of Psychiatry.
Hymel, S. & Swearer, S. M. (2015). Four decades of research on school bullying: An introduction. American Psychologist.

İzleme

Netflix belgeseli: Audrie & Daisy (2016)
TEDx Talk: “Why We Need to Talk About Bullying” – Andrew Faas.

Dinleme

Podcast: The Psychology of Bullying – Speaking of Psychology (APA).