Çizgi Filmlerde Kadınlar

Çocukluğumdan beri çeşitli yapımlara ait çizgi film ve dizileri bayılarak izliyorum. Masal kitapları bambaşka dünyalara kapı açıyor. O masallardan doğma prenses çizgi filmlerinden bahsetmek istiyorum biraz. Çok güzel değerler öğrettiler bize ama bugün biraz eleştireceğiz.

Karakter değil tipleri izledik.

Tüm popülerleşmiş prenses çizgi filmlerinde tek tip insanları gördük. Giyimleri, yaşadıkları yerler farklı olsa da o kadar çok ortak temaya sahipler ki… Tabii ki oturmuş bir format var. O yüzden bu eleştiri edebi ya da sinematik anlamda değil. Daha çok psikolojik ve sosyolojik bir açıdan eleştiriyorum.

Tüm prenseslerin yani ana kadın karakterin sesi çok güzel, dış görünüşü ile göz alıyor, bedeni mükemmel oranlara sahip; gözleri, saçları… Bu liste uzar gider. Kalpleri o kadar temiz ki kendilerine kötülük edene bile merhamet ederler, saftırlar ve kötülüğün kokusunu alamazlar. Hayvanlarla ve doğayla muazzam bir uyumları vardır. Ve onları her zorluktan koruyan prensleri yani ana erkek karakter…

Prensler, sanki prensesler de köklü bir statüye sahip değilmiş gibi gücün yegane temsilcisi olarak boy gösterir. Alımlı ve çok akıllıdır. Erkek, kurtarıcıdır.

Bu formatta bir iki eser olması, belki onları eleştiri odağı haline getirmezdi ama hemen her prenses çizgi filmi aynı tipleri sunuyor: zayıf kadın ve kurtarıcı erkek.

Çocuklara verilen mesaj ne?

Kadın, kendi başına ne kadar mücadele etse de kötülükten ancak bir erkeğin desteği ile kurtuluyor. Bu konuda benim dikkatimi en çok çeken örnek: Uyuyan Güzel. 14. yüzyılda geçen bu masalda krallar daha beşikteki prensesle küçük bir çocuk olan prensi nişanlıyor. Prenses daha 16 yaşındayken evleniyor. Ki 16 yaşında evlilik çoğu masalda değişmeyen detaylardan biri. Lanetten prensin öpücüğüyle kurtulan henüz 16 yaşındaki Aurora… Uykuda bir öpücük… Günümüzde taciz, çocuk istismarı diye adlandıracağımız her şey var özetle. Teknik olarak tacizciyi kurtarıcı olarak gösteriyorlar.

Kül Kedisi, kralın torun isteği için 16 yaşında evleniyor. Ariel, biraz farklı olarak kendi mücadelesini veriyor aşkı için ama o da 16 yaşında evleniyor. Geçmişin normu bugün güzellenmemeli.

Özet: sürekli kurtarılan, aciz durumdaki, saf, çocuk gelin.

Günümüze daha yakın bir Rapunzel uyarlamasında bu tipler biraz yıkılıyor. Bu sefer saf ve cesareti sorgulanabilir bir erkek karakter ile zeki ve cesur prensesi izliyoruz. Halkının kurtarıcısı olan kadını. Tabii hala nahoş nüanslar var. Yine de bu masalların güncel uyarlamalarında değişiklikler görmek sevindirici.

E çocuğuna bunları hiç mi okutmayacak ya da izletmeyeceksin?

Hayır. En başında da dediğim gibi bunlar çok eski masalların uyarlamaları ve içlerinde çok güzel mesajlar da var: arkadaşlık, cesaret, mücadele ve dürüstlük gibi. Ama çocuğunuz bu içerikleri tüketirken eşlikçi ve yorumcu olmanız önemli. Anlatılan her şeyi olduğu gibi kabul etmesi yerine eleştirel bir bakış getirebilmesi için çocuğunuza sizin hangi değerleri öğrettiğiniz belirleyici.

Asırlardır birçok masal üretildi. Hepsinden öğrenecek bir şeyler bulabileceğimiz gibi hepsinde eleştirecek bir nokta da olabilir. Kendi değerlerinle çatışanı eleştirmek de bir öğrenme şeklidir.