Tükenmişlik Sendromu

Günlük koşturmacalar zaman zaman yorulmana neden olabilir. Bu yorgunluk geçicidir; beraberinde baş gösteren fiziksel ağrılar kısa sürede iyileşir. Bazen o yorgunluk hissinin bir türlü geçmediğini fark edebilirsin. İşte bu durumda yaşadığın şey tükenmişlik olabilir. Yorgunluk ile tükenmişliği birbirinden ayırt edebilmek hem ruh sağlığını hem de fiziksel sağlığını korumak için önemlidir.

Yorgunluk; geçicidir. Dinlenebildiğinde, uyuduğunda ya da kısa bir tatil sonrası kendini toparlayabilirsin. Baş ağrısı, ayak ağrısı ya da oyun ağrısı gibi daha çok fiziksel bir bitkinlik duyarsın.

Tükenmişlik; duygusal ve zihinsel bir çöküşü de içerir. Dinlendiğinde biraz rahatlama hissetsen bile kalıcı bir iyileşme olmaz. İş yaşamından kaynaklı stres, akademik yaşam ya da ebeveynlik gibi hayata dair birçok alanda tükenmişlik sendromuyla karşılaşıyoruz.

Seni neler tüketebilir?

• İş hayatında; aşırı iş yükü, kontrolsüz çalışma saatleri, mükemmeliyetçilik ya da yaptığın işin anlamsız gelmesi gibi durumlar

• İlişkilerde; yeterince destek görmediğini hissetmek, yalnız hissetmek ve yine mükemmel partner/çocuk/ebeveyn/arkadaş olma çabası

• Hayatın farklı alanlarında deneyimlediğin rol çatışmaları veya eş zamanlı olarak birçok sorumluluğu üstlenmek gibi durumlar seni tükenmişliğe sürükleyebilir.

Fark ettiysen, tükenmişliğin en yakın dostu kontrolsüz mükemmeliyetçilik.

Tükenmişlik kendini nasıl gösterir?

Sürekli yorgunluk hissi, enerji kaybı, baş ağrısı, sindirim problemleri, farklı bölgelerde uyuşma hissi ya da uykusuzluk gibi fiziksel belirtiler olabilir. Beraberinde isteksizlik, motivasyon kaybı, sinirlilik hali, sabırsızlık, yetersizlik hissi, dikkat dağınıklığı veya unutkanlık gibi psikolojik ve nörolojik belirtiler görülebilir.

Bu belirtiler farklı sebeplerle kısa süreli kendini gösterebilir ancak uzun süredir devam ediyor ve içinden çıkamadığına dair bir düşüncen varsa tükenmişlikten şüphelenebilirsin.

Kendini nasıl toparlayacaksın?

Öncelikle kendin için sağlıklı sınırlar koymayı öğrenmelisin. Sana iyi gelmeyen insanlardan ve ortamlardan olabildiğince uzak durmak ya da enerjinin yeteceğinden fazla işin sorumluluğunu almamak bu sınıra örnek olabilir. Önceliklerini netleştir. Mümkünse ilk sırada her zaman sen ol. Bu bencillik değil. Leo Buscaglia’nın da dediği gibi kendinde olmayanı başkasına veremezsin. Enerjini ve şefkatini önce kendin için kullan ki başkalarına dağıtmak için motivasyonun olsun.

Kendini önceliklendirebilmenin ilk koşulu bedenini dinlemektir. Dinlenmeye ihtiyacın varsa bu ihtiyacını erteleme. Kendine zaman ayır. Bu zamanda dinlenmek haricinde sana keyif verecek aktivitelerle de ilgilenebilirsin. Hayatını çok yönlü inşa etmek, bir alanda işler yolunda gitmediğinde ya da seni tüketmeye başladığında sana destek olacak alanlar olmasını sağlar. İş-ilişkiler-yaşam dengesini kurman da kolaylaşır.

Mükemmeliyetçilik tükenmişliğin en yakın dostu demiştim. Bazen yeterince iyi olan mükemmelden daha iyidir. En iyiyi kovalarken yeterince iyi olanı kaybetmene ve bu sırada sağlığından olmana değmez.

Hemen her sıkıntıda olduğu gibi tükenmişlikte de çevre desteği oldukça önemli. Arkadaşlarından, ailenden destek alabilirsin. Yine de yetersiz gelirse profesyonel destek almayı değerlendirebilirsin.

Ne zaman profesyonel destek alabilirsin?

Tükenmişlik, küçük çaplı bir depresyon gibi hareket edip aylarca hayatında alan kaplayabilir. Eğer uzun süredir fiziksel ve zihinsel bitkinlik halini hissediyorsan, bu durum hayatını olumsuz etkiliyorsa profesyonel destek almayı düşünebilirsin. Bilişsel ve Davranışçı Terapiler (BDT) ve farkındalık odaklı yaklaşımlar tükenmişlik ile baş etmede etkilidir.

İlgini çekebilecek kaynakları senin için derledim:

Okuma

Maslach, C., & Leiter, M. P. (2016). Burnout: The Cost of Caring
Pines, A. M., & Aronson, E. (1998). Career Burnout
Schaufeli, W. B., & Buunk, B. P. (2003). Burnout: An Overview of 25 Years of Research

İzleme

TED Talk: Emily Nagoski & Amelia Nagoski – The Truth About Burnout
YouTube: Dr. Christina Maslach – Understanding Burnout

Dinleme

The Happiness Lab Podcast: Bölüm “Burnout and How to Avoid It”
WorkLife with Adam Grant: Bölüm “Burnout Is Everyone’s Problem”